زینب اصغریان، استاد دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، با اشاره به وضعیت زنان مسلمان در کشورهای منطقه به ویژه جمهوری آذربایجان، بر ضرورت دفاع هم‌زمان از هویت دینی، آزادی انتخاب، کرامت انسانی و حقوق اجتماعی زنان تأکید کرد و گفت: کنشگری بین‌المللی زنان مسلمان باید به‌گونه‌ای سامان یابد که ضمن پاسداشت هویت دینی و فرهنگی آنان، حق آموزش، اشتغال، مشارکت اجتماعی و سیاسی و برخورداری از آزادی دینی نیز مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت نگاه جامع به حقوق زنان مسلمان
اصغریان در پاسخ به این پرسش که بانوان مسلمان ایرانی در شرایط کنونی منطقه چگونه می‌توانند در عرصه داخلی و بین‌المللی درباره حقوق زنان مسلمان، به‌ویژه با محوریت حجاب اسلامی، کنشگری کنند، اظهار کرد: نخست باید مسئله زنان مسلمان را از سطح موضوعی صرفاً پوششی فراتر ببریم و آن را در چارچوب حق انتخاب آگاهانه، آزادی دینی، آزادی انسانی، کرامت انسانی، حق آموزش و مشارکت اجتماعی زنان بررسی کنیم.
وی افزود: اگر پوشش بخشی از هویت دینی و فرهنگی انسان تلقی می‌شود، فرد باید بتواند این حق را آگاهانه انتخاب کند و از آزادی لازم برای تحقق آن برخوردار باشد؛ در عین حال، این حق نباید با سایر حقوق انسانی زنان، از جمله حق آموزش و مشارکت اجتماعی، در تعارض قرار گیرد؛ زیرا این حقوق نیز از حقوق اساسی زنان به شمار می‌روند.
استاد دانشگاه بین المللی امام رضا(ع) تصریح کرد: همان‌گونه که باید با تحمیل بی‌حجابی مقابله کرد، دفاع از حجاب نیز باید بر احترام به کرامت انسانی، اراده و حقوق زنان استوار باشد؛ دفاع از هویت دینی زنان به معنای نادیده گرفتن حق تحصیل، اشتغال، حضور اجتماعی و مشارکت سیاسی آنان نیست، بلکه این حقوق باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند.
اصغریان با اشاره به تفاوت شرایط اجتماعی و فرهنگی کشورهای منطقه گفت: وضعیت زنان مسلمان در کشورهای مختلف یکسان نیست و برای بررسی حقوق و مسائل آنان باید شرایط اجتماعی، محدودیت‌های آموزشی، مقررات پوشش و زمینه‌های فرهنگی و حقوقی هر کشور را به‌صورت جداگانه در نظر گرفت.
وی درباره وضعیت زنان در افغانستان اظهار کرد: محدودیت‌های اجتماعی بر عرصه آموزش زنان و دختران سایه انداخته و امکان تحصیل آنان در مقاطع مختلف با محدودیت‌های جدی مواجه است.؛در این کشور، هم محدودیت‌های آموزشی و هم مقررات مربوط به پوشش و مناقشات اجتماعی، از مسائل مهم و چالش‌برانگیز در حوزه حقوق انسانی و اسلامی زنان به شمار می‌روند.
مدیرعامل اندیشکده محیا درباره شرایط زنان در جمهوری آذربایجان نیز بیان کرد: در این کشور شیعی، گزارش‌های متعددی درباره محدودیت پوشش زنان در محیط‌های آموزشی وجود دارد و دختران جوان محجبه برای ادامه تحصیل با مشکلاتی مواجه می‌شوند؛ ازاین‌رو، مسئله حق تحصیل و آزادی دینی دختران مسلمان در جمهوری آذربایجان اهمیت ویژه‌ای دارد و یکی از حقوق اساسی آنان نیازمند توجه جدی است.
وی در ادامه به وضعیت حجاب در ایران اشاره کرد و گفت: مسئله حجاب در ایران به منازعه‌ای فرهنگی و رسانه‌ای و موضوعی پیچیده تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که گاهی بی‌حجابی به‌عنوان آزادی زنان معرفی می‌شود و در برخی موارد نیز این موضوع رنگ‌وبوی سیاسی به خود می‌گیرد.
اصغریان تأکید کرد: برای فهم دقیق وضعیت زنان مسلمان در این سه کشور، نمی‌توان یک نسخه واحد در نظر گرفت؛ بلکه باید مسائل هر کشور را متناسب با شرایط اجتماعی، محدودیت‌های آموزشی و نوع چالش‌های موجود در آن بررسی کرد.
وی با تبیین الزامات کنشگری بین‌المللی زنان از منظر انقلاب اسلامی گفت: زن مسلمان باید صاحب اراده، اندیشه و قدرت کنشگری باشد و بتواند پوشش خود را آزادانه انتخاب کند؛ از سوی دیگر، پوشش اسلامی در جوامع مورد بحث، در چارچوب هنجارهای دینی و فرهنگی مورد توجه است و باید امکان پایبندی زنان به این هویت فراهم باشد.
این فعال بین‌الملل افزود: روایت زنان محجبه باید به‌گونه‌ای ارائه شود که هم به هویت دینی آنان پایبند باشد و هم حقوق انسانی و اجتماعی‌شان را به رسمیت بشناسد؛ زنان مسلمان باید از حق تحصیل، اشتغال، حضور اجتماعی و مشارکت سیاسی برخوردار باشند و این حقوق در کنار هویت دینی آنان مورد حمایت قرار گیرد.
اصغریان یکی از راهکارهای تحقق این هدف را شکل‌گیری شبکه ارتباطی میان زنان مسلمان کشورهای مختلف دانست و اظهار کرد: زنان دانشگاهی، حوزوی، روزنامه‌نگاران و فعالان اجتماعی می‌توانند در قالب شبکه‌ای ارتباطی، موارد نقض حقوق و تبعیض علیه زنان را در کشورهای مختلف بررسی کنند و نتایج این بررسی‌ها را با زبانی عقلانی، مستند و انسانی در اختیار افکار عمومی قرار دهند.
وی ادامه داد: این شبکه باید بتواند روایت‌های تازه، جذاب و اثرگذاری از مسائل زنان مسلمان ارائه کند و در گفت‌وگو با افکار عمومی جهان حضور فعال داشته باشد؛ زنان نباید در مجامع بین‌المللی سکوت کنند یا از ترس ناراحتی احتمالی مسئولان کشورهای دیگر، از رساندن اعتراض‌ها و مطالبات خود به گوش مسئولان و نهادهای مرتبط دست بکشند.
حمایت از بانوان محجبه آذربایجان باید به برنامه‌ای مستمر تبدیل شود
اصغریان در پاسخ به پرسشی درباره رسالت بانوان حوزوی و دانشگاهی ایران در حمایت فرهنگی و رسانه‌ای از زنان محجبه آذربایجان اظهار کرد: حمایت از بانوان محجبه این کشور باید به برنامه‌ای مستمر فرهنگی و رسانه‌ای تبدیل شود، نه اینکه تنها هنگام انتشار یک خبر یا وقوع بحران، واکنش‌هایی مقطعی صورت گیرد.
وی با اشاره به پیوندهای تاریخی، فرهنگی و مذهبی میان مردم ایران و جمهوری آذربایجان، به‌ویژه اشتراکات دینی دو ملت و جمعیت قابل توجه شیعی این کشور، این پیوندها را ظرفیتی ارزشمند برای تقویت همبستگی اجتماعی و توسعه دیپلماسی مردمی دانست.
مدیرعامل اندیشکده محیا تصریح کرد: در این زمینه، تمرکز بر دیپلماسی فرهنگی و عمومی و ظرفیت‌های ارتباطی مردم دو کشور است و در این مرحله، بحث دیپلماسی رسمی و اقدامات مسئولان دولتی در دستور بررسی قرار ندارد.
وی افزود: حمایت از حقوق زنان مسلمان جمهوری آذربایجان به معنای نادیده گرفتن پیچیدگی‌های سیاسی روابط دو کشور یا زیر سؤال بردن این روابط نیست؛ اتفاقاً هرچه حمایت مردم دو کشور از یکدیگر در موضوعات مختلف از رویکردهای سیاسی فاصله بگیرد و بر فرهنگ، همدلی و احترام به کرامت انسانی استوار شود، امکان اثرگذاری آن در عرصه رسانه بیشتر خواهد شد.
تعامل حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها برای حمایت از زنان آذربایجان
اصغریان با تأکید بر ظرفیت بانوان حوزوی و دانشگاهی برای گسترش ارتباطات فرهنگی اظهار کرد: بانوان حوزوی می‌توانند با توجه به جایگاه کرامت انسانی، تعاملات جدی‌تری با حوزه‌های علمیه جمهوری آذربایجان برقرار کنند؛ دانشگاهیان نیز می‌توانند زمینه گفت‌وگوهای علمی و برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی را فراهم سازند.
وی یکی دیگر از ظرفیت‌های قابل بررسی را فراهم کردن امکان ادامه تحصیل برای دختران بازمانده از آموزش در چارچوب ظرفیت‌های قانونی آموزش مجازی در ایران دانست و گفت: این موضوع در حال پیگیری است و در برخی دانشگاه‌ها، از جمله دانشگاه فردوسی، اقداماتی برای بررسی و تنظیم سازوکارهای مرتبط با بهره‌مندی دانشجویان از این ظرفیت‌ها در جریان است.
پرهیز از رویکردهای احساسی و شتاب‌زده در کنشگری بین‌المللی
این فعال بین‌الملل در پاسخ به این پرسش که بانوان طلبه و دانشگاهی چگونه می‌توانند در تبیین جایگاه حجاب و دفاع از حقوق زنان مسلمان در برابر هجمه‌های فرهنگی همکاری کنند، بر ضرورت پرهیز از رویکردهای احساسی و شتاب‌زده تأکید کرد و گفت: فعالیت‌های حمایتی باید به‌گونه‌ای انجام شود که مردم کشورهای مورد نظر احساس نکنند در امور داخلی کشورشان مداخله صورت می‌گیرد.
وی افزود: اگر رویکرد همدلانه کنار گذاشته شود و نوع نگاه ما به مسائل زنان به سمت قضاوت‌های شتاب‌زده و احساسی برود، احتمال شکل‌گیری این برداشت که هدف، مداخله در امور داخلی کشورهاست، افزایش می‌یابد؛ بنابراین، برای دستیابی به نتایج اثرگذار باید شرایط اجتماعی و حساسیت‌های هر جامعه را در نظر گرفت و از اقدامات نسنجیده پرهیز کرد.
اصغریان همکاری سازمان‌یافته میان حوزه‌های علمیه کشورهای مختلف، مجموعه‌های تخصصی فعال در حوزه زنان، رسانه‌های بانوان و ظرفیت‌های علمی و تعاملی حوزه و دانشگاه را از ضرورت‌های این مسیر دانست و اظهار کرد: این مجموعه‌ها می‌توانند مکمل یکدیگر باشند و در مواقع ضروری از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و رسانه‌ای هم استفاده کنند.
وی تصریح کرد: هدف از این همکاری‌ها نباید مچ‌گیری یا تقابل باشد، بلکه باید زمینه تعامل میان زنان اثرگذار و کنشگر فراهم شود تا فعالیت‌های مشترک در نهایت به سود زنان مسلمان، مبارز و شیعی تمام شود؛ دستیابی به این هدف نیز می‌تواند به همکاری‌های فرامرزی و حتی فرامنطقه‌ای نیاز داشته باشد.
اصغریان نخستین گام در این مسیر را شکل‌گیری گفت‌وگو میان گروه‌های همسو از نظر فکری و دارای منافع مشترک دانست و گفت: این گروه‌ها می‌توانند درباره موضوعاتی مانند حجاب، آزادی دینی و تصویر زن مسلمان در رسانه‌های بین‌المللی با یکدیگر گفت‌وگو کنند.
وی افزود: باید از ظرفیت محیط‌های آموزشی و علمی کشورهای مختلف برای گسترش این تعاملات استفاده کرد؛ دعوت از دانشجویان، بانوان حوزوی و دانش‌آموزان دختر آذربایجانی برای حضور در نشست‌ها و برنامه‌های مشترک، فرصتی فراهم می‌کند تا دیدگاه‌ها و راهکارها از زبان خود آنان نیز شنیده شود و تعاملات بر اساس نیازها و تجربه‌های واقعی شکل بگیرد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: حضور مستقیم زنان در این گفت‌وگوها اهمیت دارد؛ زیرا آنان باید بتوانند مسائل و تجربه‌های خود را بیان کنند و در تدوین راهکارهای مرتبط با حقوق و شرایط زندگی‌شان نقش داشته باشند.
اصغریان با تأکید بر ضرورت انتقال نتایج مطالعات و گفت‌وگوها به افکار عمومی بیان کرد: دستاوردهای این تعاملات باید به زبانی قابل فهم منتشر شود؛ تهیه و انتشار گزارش‌های سیاستی، پادکست، مستند و محتوای چندزبانه می‌تواند به تبیین مسائل زنان مسلمان و افزایش آگاهی مخاطبان در کشورهای مختلف کمک کند.
وی تربیت کنشگران زن آشنا با ارتباطات بین‌الملل را از دیگر اقدامات ضروری دانست و گفت: این کنشگران باید به زبان‌های خارجی تسلط داشته باشند تا بتوانند مسائل زنان مسلمان را به زبان مخاطبان خود بیان کنند و در عرصه‌های مختلف، به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی، بازتاب دهند.
مدیرعامل اندیشکده محیا افزود: در این زمینه، حضور انسان‌رسانه‌ها و افرادی که توانایی تولید و انتشار محتوا و ارتباط مستقیم با مخاطبان را دارند، می‌تواند مؤثر باشد؛ این افراد در کنار تسلط بر زبان‌های خارجی، باید با حقوق بین‌الملل و مهارت‌های ارتباطی مرتبط آشنا باشند تا بتوانند مباحث حقوقی مربوط به زنان را به‌درستی تبیین و ابهام‌ها و شبهات موجود را برطرف کنند.
اصغریان با اشاره به پیامدهای احتمالی فعالیت‌های رسانه‌ای و حقوقی تأکید کرد: ورود به مسائل حقوقی و اجتماعی زنان در کشورهای مختلف می‌تواند پیچیدگی‌ها و دشواری‌هایی به همراه داشته باشد؛ ازاین‌رو، اقدامات حمایتی باید با دقت و شناخت کافی طراحی شوند.
وی هشدار داد: فعالیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای نباید به شکلی انجام شود که زنانی که در جمهوری آذربایجان زندگی می‌کنند، به دلیل ارتباطات یا فعالیت‌های حمایتی، از سوی نهادهای کشور خود با فشارهای بیشتر، آزار یا محدودیت‌های شدیدتری مواجه شوند.
این فعال بین‌الملل افزود: توجه به ملاحظات حقوقی و اجتماعی، شناخت شرایط زنان و ارزیابی پیامدهای احتمالی اقدامات، از الزامات کنشگری مسئولانه است؛ هدف، حمایت از زنان و کاهش مشکلات آنان است، نه ایجاد شرایطی که دشواری‌های بیشتری برایشان به وجود آورد.
وی استفاده از ظرفیت‌های فرهنگی کشورهای مختلف، برگزاری نشست‌های نخبگانی، تقویت تعاملات اجتماعی و گسترش ارتباطات رسانه‌ای را از دیگر راهکارهای مؤثر در این زمینه دانست و گفت: گفت‌وگوی مستقیم شاید از مهم‌ترین ابزارهای این مسیر باشد و حتی می‌توان با استفاده از نشست‌های برخط، شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی، زمینه ارتباط و تبادل تجربه میان زنان کشورهای مختلف را فراهم کرد.
معیار موفقیت، حفظ کرامت زنان و گسترش فرصت‌های آموزشی است
اصغریان در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: میزان موفقیت فعالیت‌های حمایتی درباره حقوق زنان مسلمان را نباید صرفاً با تعداد بیانیه‌های صادرشده یا میزان بازتاب رسانه‌ای آن‌ها سنجید؛ بلکه معیار مهم این است که آیا این اقدامات توانسته‌اند به حفظ کرامت زنان آذربایجان، افغانستان و زنان مسلمان در دیگر نقاط جهان کمک کنند یا خیر.
وی افزود: آنچه اهمیت بیشتری دارد، گسترش فرصت‌های آموزشی برای زنان مسلمان، تقویت حضور آگاهانه آنان در عرصه‌های اجتماعی و جلوگیری از تبعیض علیه زنان محجبه در جوامع مختلف است.
مدیرعامل اندیشکده محیا خاطرنشان کرد: فعالیت‌های فرهنگی، علمی و رسانه‌ای زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسند که به بهبود شرایط واقعی زندگی زنان کمک کنند و در کنار حفظ هویت دینی آنان، زمینه برخورداری از حقوق انسانی، فرصت‌های آموزشی و مشارکت اجتماعی را گسترش دهند.
وی تأکید کرد: حفظ کرامت زنان باید معیار اصلی ارزیابی این فعالیت‌ها باشد، نه صرفاً میزان دیده‌شدن یا بازتاب رسانه‌ای آن‌ها قرار گیرد.
انتهای پیام/
نظر شما